समाज

नाईटबिच: मातृत्वाच्या आतील स्त्रीत्वाचा टाहो... अजित देशमुख ०९ नोव्हेंबर २०२५

‘नाईटबिच: मातृत्वाच्या आतील स्त्रीत्वाचा टाहो...’ हे अजित देशमुख यांचं चित्रपट परीक्षण आधुनिक स्त्रीच्या मनातल्या अस्वस्थतेचा आणि मातृत्वामागच्या गप्प राहिलेल्या थकव्याचा आरसा आहे. मॅरिएल हेलर दिग्दर्शित Nightbitch (2024) या चित्रपटाच्या माध्यमातून देशमुख मातृत्व, स्त्रीत्व आणि पितृसत्ताक अपेक्षांच्या गुंतागुंतीकडे अतिशय संवेदनशील नजरेने पाहतात. एमी ॲडम्सच्या पात्रातून दिसणारी आई आणि स्त्री यांच्य…

‘किचन कॅबिनेट’, राज्यमंत्री, स्वतंत्र पदभार राम जगताप ०५ नोव्हेंबर २०२५

माध्यमांतर राम जगताप यांच्या ‘किचन कॅबिनेट, राज्यमंत्री, स्वतंत्र पदभार’ या लेखात एका पुरुषाचा स्वयंपाकघरापर्यंत पोचलेला प्रवास केवळ विनोदी किस्स्यांच्या माध्यमातून नव्हे, तर सामाजिक भिंती हलवणाऱ्या आत्मपरीक्षणाच्या रूपात उलगडतो. प्रेमाच्या नात्याने सुरुवात झालेली ही पाककला पुढे साथीदार, वडील आणि नागरिक म्हणून जबाबदारीची शाळा ठरते. ऑम्लेटपासून अंडा-भात, भेंडीपासून भरलेल्या कांद्यापर्यंतची त्याच…

रेप कल्चर वैभव छाया २८ ऑक्टोबर २०२५

माध्यमांतर वैभव छाया यांचा हा लेख सामाजिक वास्तवावर खोलवर भाष्य करणारा आहे. बदलापूर, बंगाल आणि इतर राज्यांतील बलात्कार प्रकरणांचा सविस्तर आढावा घेत त्यांनी फक्त घटनांची मांडणी नाही केली, तर त्यामागील राजकीय हिपोक्रसी, समाजातील पुरुषसत्तात्मक वृत्ती, प्रशासनाची निष्क्रियता आणि आपली नैतिक दुर्बलता यांवरही प्रकाश टाकला आहे. लेखात लोकांच्या प्रतिक्रियांचा, माध्यमांच्या भूमिकांचा आणि शिक्षणव्यवस्थे…

अल्फा मेल बिपिनचंद्र चौगुले २८ सप्टेंबर २०२५

माध्यमांतर: बिपिनचंद्र चौगुले यांनी ‘अल्फा मेल’ या संकल्पनेवर आपला सखोल विचार मांडला आहे. भारतामध्ये लिंगभावसमानतेसाठीचा प्रवास सोपा नव्हता. १९७४ मध्ये ‘Towards Equality’ अहवाल आल्यानंतर महिलांविषयीच्या धोरणांमध्ये आणि चर्चेत मोठा टप्पा गाठला गेला. पुढे २०२४ मध्ये या अहवालाला ५० वर्षे पूर्ण झाली आणि आज २०२५ मध्ये आपण मागे वळून पाहतो आहोत. या पन्नास वर्षांच्या वाटचालीत काही सकारात्मक बदल झाले, श…

स्वत:ला रचितच जावे! प्रा. संदिप गिरासे २८ सप्टेंबर २०२५

माध्यमांतर या लेखात मिळून साऱ्याजणी मासिकाचे प्रतिनिधी आणि अंधश्रद्धा निर्मूलनाचं झोकून देऊन काम करणाऱ्या प्रा. संदीप गिरासे यांनी एक वेगळी आणि आत्मपरीक्षणात्मक वाट उघडली आहे. स्त्री-पुरुष समानतेबद्दल बोलताना ते स्वतःच्या अनुभवातून पुरुषी अहंकाराचे सूक्ष्म पैलू उलगडतात आणि पुरुषांना ‘पुरुषभान’ जागवण्याचं आवाहन करतात. समाजात समता प्रस्थापित करण्यासाठी कायदे, चळवळी आणि उपक्रम महत्त्वाचे असले तरी …

मातृसत्तेकडून पितृसत्तेकडे... डॉ अशोक राणा ०१ सप्टेंबर २०२५

मानवजातीच्या इतिहासाचा मागोवा घेताना लक्षात येतं की आज आपल्याला सहज स्वीकारलेली पितृसत्ताक रचना ही तुलनेने नवी आहे. समाजशास्त्रज्ञ आणि इतिहास अभ्यासक डॉ. अशोक राणा यांच्या मते, एकेकाळी मातृसत्ता आणि स्त्रीसत्ता या समाजव्यवस्था प्रस्थापित होत्या, ज्यात स्त्रियांना केवळ सन्मानच नव्हे तर सत्ता आणि संपत्तीचंही स्वामित्व होतं. या व्यवस्थेचा प्रवास, तिचं पतन आणि त्यातून उभी राहिलेली पुरुषप्रधान संस्कृती…

मढी - एक अंतर्मुख करणारा प्रवास सुनील सुकथनकर २८ ऑगस्ट २०२५

माध्यमांतर कलाकाराचा प्रवास हा केवळ कलेचा नाही तर आत्मशोधाचाही असतो. अभिनय, लेखन आणि दिग्दर्शन या सर्व माध्यमांतून सुनील सुकथनकर यांनी मानवी भावविश्वाचा सातत्याने शोध घेतला आहे. त्यांच्या कलाकृतींमध्ये सामाजिक वास्तवाशी संवाद साधण्याची ताकद आहे. ‘मढी’ या नाट्यप्रवासातून ते पुन्हा स्वतःकडे, आपल्या अभिनयकलेच्या गाभ्याकडे वळले आहेत. प्रेक्षकांसाठी हा प्रवास म्हणजे केवळ नाट्यप्रयोग नसून जीवनाचं प्र…

मनःशांतीसाठी नवं पुरुष(?)भान जमीर कांबळे २५ ऑगस्ट २०२५

माध्यमांतर आजच्या समाजात मानसिक आरोग्य, नैराश्य आणि मनःशांती याबाबतची चर्चा वाढत असली तरी ती प्रामुख्यानं स्त्रियांपुरती मर्यादित राहते; परिणामी पुरुषांमधील आत्महत्येचं वाढतं प्रमाण आणि भावनिक वेदनांची दखल घेतली जात नाही. स्त्रीवादानं विषारी पुरुषत्वाला प्रश्न विचारत नवं पुरुषभान निर्माण करण्याची वाट मोकळी केली आहे, पण हा बदल केवळ सामाजिक न राहता मानसशास्त्र, मनोविश्लेषण आणि लिंग-अभ्यासाच्य…

पन्नास वर्षांनंतर रंगमंचावर पुन्हा एकदा महापूर... डॉ. सुनीला गोंधळेकर २५ ऑगस्ट २०२५

पन्नास वर्षांपूर्वी लिहिलेलं आणि रंगभूमीवर गाजलेलं सतीश आळेकरांचं महापूर हे नाटक आजच्या काळात पुन्हा साकारलं जातंय, ही केवळ रंगमंचीय घटना नाही तर पिढ्यांच्या भावविश्वाला जोडणारा एक महत्त्वाचा सेतू आहे. 1975 मधल्या सामाजिक, मानसिक आणि नातेसंबंधांच्या संदर्भातले प्रश्न आजही नव्या रूपानं आपल्याला भिडतात, हे या नाटकाचं वैशिष्ट्य. आळेकर यांनी महानिर्वाण (1973), बेगम बर्वे (1979) यांसारख्या नाटकांमधून …

महत्त्वाचे दुवे