समाज

कोसबाडच्या टेकडीवरून समीर गायकवाड १० एप्रिल २०२६

1923 साली, अवघ्या तेराव्या वर्षी शंकर वामन जातेगावकर यांच्याशी अनुताईंचा बालविवाह झाला. विवाहाच्या दिवसानंतर अनुताईंना सासरचे किंवा पतीचे दर्शनही झाले नाही. कारण अजून पुढचे सोपस्कार बाकी होते, मात्र तेव्हढ्यातच वैधव्याची कुऱ्हाड त्यांच्यावर कोसळली. आपल्याला सासरचे व पतीचे दर्शनही झालेले नाही, तेंव्हा आपण सासरचे नाव का लावावे असा क्रांतिकारी विचार असणाऱ्या अनुताईंनी आपले माहेरचे ‘वाघ’ हेच आडनाव चाल…

तिची सूर्याची भाषा प्रा. श्वेतल अनिल परब १६ मार्च २०२६

“बाई, भाजी घेताय का?” मी म्हटलं, “थांब. मी पांच मिनिटांत येते. एक महत्वाचा फोन आहे.” तर ती मला म्हणाली, “बाई तुमच्याबरोबर बोलाक थांबलू, तर माझी भाजी खपाची नाय. काल माका भाजी अशीच घराक परतून न्हेवची लागलू.” मी म्हटलं, तुझ्याशी मला बोलायचं आहे. तर म्हणाली, “माका बोलाक येळ नाय. आम्ही अशी भाजी नाय तर मासे विकतलू, तेव्हा आमचा घर चलतलू. उद्या मी मासे घेवण येतू, मासे खपल्यावर मी बोलतलू.” दुसऱ्या दिवश…

फेसबुक, व्हॉट्सअ‍ॅपवरील संवाद आणि नातेसंबंध बसवंत विठाबाई बाबाराव १६ मार्च २०२६

फेसबुक, व्हॉट्सअ‍ॅपसारखी समाजमाध्यमं आपल्या रोजच्या जगण्याचा भाग झाली आहेत. पण या माध्यमांचा वापर करताना छोट्या छोट्या गोष्टींवरूनही किती मोठे गैरसमज निर्माण होतात आणि नातेसंबंधात दुरावा येतो, हे अनेकदा आपल्या लक्षातही येत नाही. ऑनलाईन दिसणं, मेसेजला उशिरा उत्तर येणं, प्रोफाईल फोटो दिसणं-न दिसणं किंवा स्टेटस पाहणं अशा साध्या गोष्टींवरून लोक लगेच निष्कर्ष काढतात आणि नात्यात ताण निर्माण होतो. अशाच क…

तुझं डोकं म्हणजे भाजेलेलं मडकं! प्रा. श्वेतल अनिल परब १६ मार्च २०२६

खेड्यापाड्यातल्या साध्या आयुष्यातही अनेक मोठ्या कथा दडलेल्या असतात. त्या फारशा कुणाच्या नजरेत येत नाहीत, पण त्या जगण्याच्या ताकदीची जाणीव करून देतात. एका साध्या स्त्रीच्या आयुष्याकडे पाहताना मैत्री, प्रश्न, वेदना आणि माणुसकीचा स्पर्श या सगळ्यांचा एक वेगळाच संवाद घडतो. अशीच एका मैत्रिणीने दुसऱ्या मैत्रिणीला लिहिलेल्या पत्रातून उलगडणारी ही कथा आहे. हा लेख म्हणजे श्वेताने तिची मैत्रीण अंजलीला लिहिलेल…

ती... हिमनील बोरसे १६ मार्च २०२६

मुंबईच्या लोकल प्रवासात रोज हजारो चेहरे भेटतात. काही क्षणभर दिसतात आणि विसरलेही जातात, तर काही अनपेक्षितपणे मनात घर करून बसतात. गर्दी, धावपळ आणि रोजच्या जगण्याच्या गडबडीतून उमटणाऱ्या अशाच एका साध्या आणि छोट्या अनुभवाची ही नोंद आहे. तृतीयपंथीयांच्या आयुष्याकडे नव्या संवेदनशील नजरेने पाहायला लावणारा हा लेख हिमनील बोरसे यांनी लिहिला आहे. त्या पेशाने वकील आहेत. त्यांच्या अनुभवातून उलगडणारा हा छोटासा प…

नातेसंबधाच्या रूढ चौकटीपलीकडचं प्रेम : LOVE IS LOVE दीपक शिव १६ मार्च २०२६

LGBTQIA+ या विषयाकडे आजही आपल्या समाजात संकोच, गैरसमज आणि थोड्या अंतरावरून पाहण्याची सवय दिसते. पण अशा विषयांवर संवेदनशीलपणे आणि उघडपणे बोलणारे साहित्य समोर आले की संवादाची नवी दारं उघडतात. परिवर्तन हवं असेल तर निर्णय घ्यावे लागतात ही जाणीव मनात ठेवून लिहिलेल्या एका कादंबरीविषयीचा हा लेख आहे. हा लेख आनंदवन, वरोरा येथे कार्यरत असलेले दीपक शिव यांनी लिहिला असून वाचकांना या विषयाकडे नव्या नजरेने पाहा…

कुटुंब व्यवस्थेतील समतेचे तत्व अन् महत्त्व सोनाली बेले ०४ मार्च २०२६

समाजात नातेसंबंधांबाबत अनेक परंपरा, अपेक्षा आणि गृहितकं खोलवर रुजलेली आहेत. विशेषतः स्त्री-पुरुष नात्यांमध्ये ‘स्वीकार’, ‘समजून घेणे’ आणि ‘जबाबदारी’ या संकल्पनांचा अर्थ अनेकदा एकतर्फीपणे ठरवला जातो. प्रस्तुत लेख एका साध्या भेटीतून उलगडणाऱ्या संवादाच्या माध्यमातून या दुहेरी मापदंडांवर प्रकाश टाकतो. कुटुंब, विवाह आणि समतेच्या नात्यांविषयी नव्याने विचार करायला भाग पाडणारा हा अनुभव, वाचकाला स्वतःच्या …

Damaged goods एक विलक्षण पुस्तक मृणाल आठल्ये ०२ मार्च २०२६

Damaged Goods हे वैयक्तिक अनुभवांमधून उभं राहिलेलं, पण आपल्या आजूबाजूच्या वास्तवाला भिडणारं आत्मकथन आहे. Damaged Goods या मूळ इंग्रजी पुस्तकाच्या लेखिका अनघा कावळे असून, त्याचं मराठी रूपांतर वृंदा टिळक यांनी केलं आहे. वैवाहिक आयुष्यातील कठीण अनुभव, परदेशात स्वतःचं आयुष्य नव्यानं उभं करण्याचा प्रयत्न आणि आई म्हणून निभावलेली जबाबदारी—हे सगळं अनघा सरळ, प्रामाणिक शब्दांत सांगते. ही केवळ संघर्षाची गो…

पहला नशा, पहला खुमार... दीपा देशमुख ३१ जानेवारी २०२६

माध्यमांतर हा लेख ग्रामीण भागात जन्मलेल्या एका मुलाच्या पोलिस होण्याच्या प्रवासाची गोष्ट सांगतो. दहावीत नापास होणं, कष्ट करून शिक्षण पूर्ण करणं, पोलिस खात्यात नोकरी मिळवणं आणि पुढे अधिकारी होणं हा त्याचा स्वतःचा अनुभव यात मांडलेला आहे. त्याचबरोबर आपल्या भागातल्या मुला मुलींना योग्य माहिती, शारीरिक प्रशिक्षण आणि मार्गदर्शन मिळावं म्हणून सुरू केलेल्या कामाबद्दलही तो सांगतो. पोलिस भरती आणि स्प…

महत्त्वाचे दुवे